به شرط آن‌كه فراركننده به جايگاه خود در ميدان جنگ بازگردد و مهم آن است كه شخص فرارى ، انگيزه جهاد و فداكارى داشته باشد . . . صحابيان در جنگ احد فرار كرده و پيامبر را رها كردند تا جايى كه مشركان به سوى پيامبر آمده و چهره پيامبر را زخمى كردند و پيشانىاش را شكستند « 1 » و همچنين در جنگ حنين نيز صحابيان فرار كرده و پيامبر را رها ساختند و ابو سفيان از روى خباثت مىگفت كه فرارشان تا كناره دريا ادامه خواهد يافت . « 2 » ( و لا جولة بعدها حملة ) اين فقره از نامه به شرح پيش افزوده مىشود و تفسير آن چنين است كه از جولانى كه حمله‌اى در پس خود دارد ، ناراحت مشويد . ( و أعطوا السّيوف حقوقها ) حق شمشيرها را با زدن بر سر تجاوزگران به جا آوريد . ( و وطّئوا للجنوب مصارعها ) با ضربه‌هاى سهمگين خود جاى شمشير را در بدن دشمنان باز كنيد تا كشته بر زمين افتند . ( و اذمروا أنفسكم على الطّعن الدّعسيّ و الضرب الطّلحفي ) نفس خود را نسبت به جهاد برانگيزانيد و بر زدن ضربه كشنده مصمم شويد . ( و أميتوا الأصوات ) صداهاى خود را در

--> ( 1 ) . نك : صحيح البخارى : 3 / 227 ؛ صحيح مسلم : 5 / 178 ؛ مسند احمد : 1 / 31 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1147 ، سنن ترمذى : 4 / 294 ؛ تفسير قرطبى : 8 / 273 ؛ مجمع الزوائد : 6 / 115 ؛ تاريخ ابن كثير : 4 / 23 و 29 ؛ سيره ابن هشام : 3 / 27 ؛ الخصال صدوق : 389 ؛ امالى طوسى : 142 . ( 2 ) . نك : تاريخ طبرى : 2 / 168 ؛ تاريخ يعقوبى : 2 / 47 ؛ البداية و النهاية : 4 / 374 ؛ عيون الاثر : 2 / 216 ؛ سبل الهدى و الرشاد : 5 / 319 ؛ مع المصطفى صلّى اللّه عليه و آله ، عائشه بنت الشاطى : 303 ؛ معتصر المختصر : 1 / 229 ؛ السيرة النبوية ، ابن هشام : 5 / 112 ، مناقب على بن ابى طالب عليهما السّلام ، ابن مغازلى : 65 ح 93 و 84 ح 120 و 125 و 104 ح 146 و 147 ؛ المناقب خوارزمى حنفى : 72 و 106 و 111 و 235 ؛ تاريخ ابن عساكر : 1 / 74 و 76 و 121 ح 121 - 124 و 126 و 2 / 257 ح 773 و 774 و 476 ح 996 و 997 .